Nẻo Về Của Ý - Thích Nhất Hạnh

Hãy tưởng tượng một con đường lên núi quanh theo hình trôn ốc, và người leo núi đi rất thảnh thơi, không có cảm tưởng mình đang leo núi, quên rằng mình đang leo núi. Đường có hoa thơm cỏ lạ. Đến đỉnh núi nhìn xuống mới biết mình đã leo tới đỉnh núi. Khi đi xuống cũng vậy, mình đị theo con đường trôn ốc xuống núi.

Cấu trúc của Nẻo Về Của Ý cũng thế, không phải thật sự là một cấu trúc nhưng cũng là một cấu trúc. Bốn mươi năm trước tôi đã viết Nẻo Về Của Ý như thế, không hề có chút dụng công. Ngòi bút rong chơi nơi chốn núi đồi. Trong bốn mươi năm tại hải ngoại, tôi có duyên viết được những cuốn sách được hâm mộ và xuất bản bằng hàng chục thứ tiếng, nhưng trong thời gian ấy, tôi không hề nghĩ đến dịch Nẻo Về Của Ý. Nhưng Mobi Warren, cô học trò đã học tiếng Việt với tôi từ lúc 19 tuổi, đã đọc Nẻo Về Của Ýbằng tiếng Việt và đã yêu thích nó, muốn dịch ra tiếng Anh. Tôi để cho cô ấy dịch và bản dịch đã nằm đó khá lâu trước khi Nhà xuất bản Parallax hỏi tới. Mobi có tài kể chuyện, Mobi đã dịch Văn Lang Dị Sử, Tình Người và Đường Xưa Mây Trắng trước khi dịch Nẻo Về Của Ý. Biên tập viên Nhà xuất bản Parallax, cô Rachel Neuman, ngồi trên máy bay từ New York về San Francisco, đã đọc hết bản dịch cuốn Nẻo Về Của Ý và nói đầy là tác phẩm cô thích nhất trong những tác phẩm của tôi. Sau đó cô xin phép cho Nhà xuất bản Parallax được ấn hành. Tôi chiều lòng và không ngờ tác phẩm này khi ra đời lại được độc giả Tây Phương ưa thích một cách nồng nhiệt. Nội trong năm năm, sách đã được dịch ra 12 thứ tiếng.

Nay sách có cơ duyên được in lại bằng tiếng Việt, Nhà xuất bản xin tôi ghi vài dòng để làm lời Tựa. Tôi nhớ lại ngày xưa, có những người rời quê hương đột ngột, không biết có còn được trở lại quê nhà hay không, không đem được gì theo ngoài một cuốn Nẻo Về Của Ý! Có những độc giả tri kỷ ở quê nhà và ở hải ngoại như thế, tôi tin Nẻo Về Của Ý sẽ làm sống dậy kỷ niệm và tình thương trong lòng những ai đã từng yêu chuộng nó. Các bạn có thể xem Nẻo Về Của Ý như một cuốn tiểu thuyết hoặc một thiên ký sự. Đường Xưa Mây Trắng đang được làm thành phim. Nẻo Về Của Ý cơ duyên mới chắc chắn sẽ tìm được nhiều tâm hồn tri kỷ mới.

Làng Mai, ngày 18 tháng 6 năm 2006

NHẤT HẠNH

Trích đoạn

Bây giờ là mấy giờ, Nguyên Hưng biết không? Còn mười lăm phút nữa là nửa đêm. Lễ Giáng Sinh sắp đến rồi. Nghĩ cũng thật là một điều mầu nhiệm. Tôi thức trong cái giờ linh thiêng này, ngồi đây viết cho Nguyên Hưng. Những ý tưởng của tôi trào lên và tôi cảm thấy dễ chịu khi trút chúng bớt xuống đầu ngòi bút.

Tôi vừa nói cho em nghe về nguồn linh cảm đã khiến cho tôi biết nhìn, biết nghe thế giới hiện tượng một cách cẩn thận. Có những giây phút chỉ xảy đến một lần hoặc vài lần trong đời, xảy đến như sự xuất hiện của một vị sứ giả của chân như, một thông điệp của thực tại, và nếu ta vô tâm, ta sẽ để cho chúng đi qua và không bao giờ trở lại. Bí quyết của Thiền tông chắc hẳn là ở chỗ khám phá được đường đi nẻo về của những giây phút như thế và sửa soạn, cống hiến cơ hội cho chúng trở lại. Và cuối cùng, làm cho ánh sáng rạng rỡ của nó tỏa chiếu rạng rỡ trong một chuyến trở về, không từ đâu tới mà cũng sẽ không đi về đâu.

Để tôi đọc cho Nguyên Hưng nghe bài thơ sau đây của Quách Thoại nóivề sự hiện diện của bông hoa thược dược:

“đứng yên ngoài hàng dậu
em mỉm nụ nhiệm mầu
lặng nhìn em kinh ngạc:
vừa thoáng nghe em hát
lời ca em thiên thâu
ta sụp lạy, cúi đầu…”

Nguyên Hưng có nghe gì không? Tôi thấy rất rõ là giây phút đã xuất hiện bức màn đã hé, dù trong giây lát, và thi sĩ đã thấy. Bông hoa thược dược đứng ngoài hàng dậu kia, có lẽ vì “hiển nhiên” quá, nên không ai thực sự trông thấy. Khi tâm linh ta nghe được tiếng hát bất diệt của nó và nhìn thấy nụ cười nhiệm mầu của nó thì nó không còn là một bông hoa thược dược tầm thường nữa. Nó là sứ giả, nó là thông điệp, nó là pháp thân. Tôi nhớ có lần Trụ Vũ ca ngợi:

“cánh hoa là tứ đại
mà tỏa hương tinh thần
mắt em là tứ đại
mà rạng ngời yêu thương”

Tôi tưởng Trụ Vũ không ca ngợi mà thốt ra những lời biểu lộ một sự ngạc nhiên. Giây phút cũng đã tới, ánh sáng lòe lên rồi lại tắt. Nhưng trong một đời người mà có được một lần thấy, nào có phải là ít ỏi gì đâu. Đã thấy được một lần thì có thể thấy mãi. Vấn đề là ở chỗ ta có tha thiết không, có thành khẩn không, có cẩn trọng không, thế thôi.

Trong thế hệ những người trể tuổi đang bị giam giữ vào ngục tù của chán nản, của sự vô lý và sự tự khinh, ta thấy không biết bao nhiều người nhận thức thực tại như một cái gì nhầy nhụa và thân thể tâm hồn mình như một vũng bùn tanh hôi. Thảm thương biết bao. Sự giải thoát, như thế, chỉ có thể đi tìm nơi hủy diệt. Tứ diệu đế nên áp dụng trong mục đích tìm ra và tiêu diệt nguyên nhân của nhận thức đen tối ấy thì là một điều quý hóa. Còn nếu, vì muối giải thích biện hộ cho sự thực thứ nhất bằng cách phải bôi lem bức tranh thực tại, gán cho thực tại tính cách khổ tự nó không có gì đó là bắt đầu một cuộc vu khống to lớn.

Thực tại không khổ không lạc, chỉ có qua nhận thức ta nó mới là khổ hay lạc mà thôi. Nói như thế, Nguyên Hưng ơi không phải là nói rằng những trận động đất, những con vi trùng, những trận chiến tranh, những hiện tượng sinh lão bệnh tử… là không có thực. Chúng có thực chứ, cũng như muôn ngàn hiện tượng khác. Nhưng tự thân của chúng không phải là sự đau khổ. Và con người có thể giảm thiểu sự hiện hữu của chúng đến một giới hạn nào đó. Còn tiêu diệt chúng hoàn toàn, đó là điều không thể thực hiện. Cũng như muốn có trắng mà không có đen, có dài mà không có ngắn, có sinh mà không có tử, có một mà không có nhiều....