Đặng Nhật Minh Điện Ảnh Cuộc Đời

Ngay từ đầu khi quen Đặng Nhật Minh tôi đã thấy anh là một người rất quyết liệt trong ý đồ nghệ thuật của mình.Tôi cho rằng đó là biểu hiện của bản lĩnh, và lòng tự tin nghề nghiệp, tuy hơi có vẻ cứng rắn nhưng lại rất cần thiết đối với nghề điện ảnh, ở đó những ý đồ sáng tạo luôn dễ bị lung lay trước những khó khăn khách quan bên ngoài. Ví dụ trong kịch bản Nguyễn Trãi, đoạn quay ở ải Chi Lăng, Đặng Nhật Minh cần có hình ảnh một con ngựa băng qua một cánh đồng lầy. Hôm quay tôi thấy anh đi đi lại lại, băn khoăn mãi không dứt, tôi bèn hỏi và được biết chủ nhiệm phim yêu cầu cho thay con ngựa bằng một con bò, vì bên bộ phận “đạo cụ” đi lùng sục mãi không tìm được một con ngựa nào. Nhưng Đặng Nhật Minh cương quyết không chịu để thay thế ngựa bằng bò, làm như thế kịch bản “chống Minh” chẳng còn ý nghĩa gì nữa. Sau này khi xem phim tôi thấy Đặng Nhật Minh đã có lý. Hình ảnh con ngựa khó nhọc băng qua cánh đồng lầy cùng tiếng ngựa hí thảm thiết đã nói lên rất nhiều. Nếu chỗ ấy thay bằng một con bò thì không biết đoạn phim ấy sẽ ra Sau thành công của bộ phim tài liệu nghệ thuật Nguyễn Trãi, Đặng Nhật Minh bắt tay làm bộ phim truyện đầu tiên Thị xã trong tầm tay do anh tự viết kịch bản. Hình ảnh quán xuyến của bộ phim truyện này là một thành phố biên giới đổ nát, trên đó qua hồi ức của nhân vật chính, người xem chứng kiến một cuộc tình đẹp đẽ, trongsáng bị tan vỡ bởi những thành kiến hẹp hòi, nghi kỵ của một thời. Tôi đọc thấy ở đây ý đồ xuyên suốt của đạo diễn là, một Hạnh phúc được tạo nên bởi sự hàn gắn thay vì lòng hận thù, đó chính là Hạnh phúc tìm thấy của tâm hồn Việt Nam, băng qua những đổ vỡ. Tôi có ấn tượng mãivới một hình ảnh trong phim tài liệu Nguyễn Trãi: bằng thủ pháp quay chậm hình, Đặng Nhật Minh đã cho một chiếc bình cổ lớn rơi vỡ tan tành trên những bậc thềm đá, như những mảnh vỡ mà lịch sử khắc nghiệt đã tạo nên.

Tiếp đến là phim Bao giờ cho đến tháng Mười nói về số phận của một phụ nữ nông thôn trẻ có chồng hy sinh trong chiến tranh. Tôi nghĩ rằng “chinh phụ” chính là hình tượng điển hình số một của dân tộc Việt Nam, một đất nước chìm đắm triền miên trong khói lửa từ ngày lập quốc đến nay. Sẽ không ngoa nếu nói rằng Bao giờ cho đến tháng Mườilà một tác phẩm “Chinh phụ ngâm” của điện ảnh Việt Nam trong thế kỷ 20. Nó đem lại cho tác giả nhiều Giải thưởng và những lời khen ngợi của bè bạn khắp năm châu. Phim Cô gái trên sôngtiếp theo là một lời cảnh tỉnh của tác giả về sự bội bạc, bảo vệ những số phận “bị đời vui hắt hủi” và cũng là một tiếng nói tâm huyết của Đặng Nhật Minh dành cho thành phố chôn nhau cắt rốn của mình. Phim Thương nhớ đồng quê đặt ra một vấn đề đạo lý trước lương tâm người Việt Nam, trước một vùng nông thôn đã chịu quá nhiều hy sinh trong chiến tranh. Ở đây phẩm chất của người nông dân Việt Nam được tác giả khắc họa rất chân thực và rất trân trọng, phẩm chất mà họ đã đánh đổi bằng giá của máu. Tiếp đến là cuốn phim lịch sử Hà Nội - Mùa đông 46,trong đó tác giả đã cố gắng phản ánh vai trò lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối diện với những nhiệm vụ lịch sử trọng đại trong giây phút trước khi nổ ra Toàn quốc kháng chiến lần thứ nhất. Mặc dù lúc bộ phim mới ra đời, những kẻ có ý đồ xấu cố tình tung ra một dư luận không mấy thiện chí về phía tác giả, song tôi vẫn một lần nữa tin rằng Hà Nội - Mùa đông 46 đã thể hiện một cách xử lý vấn đề rất thông minh của tác giả Đặng Nhật Minh, bởi không ai có thể thuật lại bấy nhiêu sự kiện lịch sử trọng đại một cách cô đọng, súc tích và cảm động như vậy trong bấy nhiêu thời gian (một tiếng rưỡi đồng hồ của bộ phim). Rồi đến gần đây là phim Mùa ổinhắc nhở cho chúng ta biết rằng có những ký ức củamột thời tưởng chừng như không có gì đáng nói nhưng người ta vẫn phải trân trọng, giữ gìn nó như một di sản. Thông qua chuỗi phim truyện liệt kê trên đây, đạo diễn Đặng Nhật Minh đã bền bỉ đi trên con đường gian lao của nghệ thuật, để khắc họa những vấn đề đặc trưng trong từng thời điểm lịch sử của xã hội Việt Nam đương đại. Nói rõ hơn, phải đợi hết chiến tranh trận mạc, nhà điện ảnh mới có điều kiện quay lại một vấn đề vẫn canh cánh bên lòng, đó là số phận của người phụ nữ Việt Nam trên một đất nước đánh giặc. Thị xã trong tầm taykhông ngờ lại là một lời cảnh báo đánh thức sự cảnh giác cho mọi người : Hỡi nhân loại, hãy cảnh giác! Cô gái trên sônglại nhắc nhở những người của một thời đừng quên lời thề. Thương nhớ đồng quê giải thích nỗi lòng khôn nguôi đối với một mảnh đất đã từng lặn lội. Hà Nội - Mùa đông 46 nhắc ta nhớ về những tháng ngày đầu mối của các sự kiện lịch sử đầy bi tráng của dân tộc và Mùa ổi như một lời căn dặn đặt trước lương tâm của mọi người.

Cuốn phim sau bao giờ cũng mang ý nghĩa tiếp nối của các cuốn phim trước. Có thể nói rằng suốt đời đánh bạn với điện ảnh, Đặng Nhật Minh đã chăm chú tổng kết lịch sử của dân tộc mình.

 

Tờ thời báo lớn nhất Nhật Bản Nihon Keizai Shimbun, năm 1999 đã tặng anh Giải thưởng NIKKEI ASIA PRIZE dành cho người nghệ sĩ bằng nghệ thuật điện ảnh đã nói lên được tâm tư tình cảm của dân tộc mình và cũng là của các dân tộc châu Á ra với thế giới”. Tôi nghĩ thật không có gì chính xác hơn để nói về toàn bộ sáng tác điện ảnh của Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Nhật Minh. Mỗi cuốn phim của anh thực hiện là một lời tuyên ngôn của người nghệ sĩ trước cuộc đời.Tôi tâm lĩnh ý hướng nghệ thuật của Đặng Nhật Minh: Đó là sự trung thành không mệt mỏi đối với sứ mệnh “lập ngôn” của người nghệ sĩ trước thời đại của mình.

Tháng 10/ 2005

H.P.N.T.

Giá sản phẩm trên Tiki đã bao gồm thuế theo luật hiện hành. Bên cạnh đó, tuỳ vào loại sản phẩm, hình thức và địa chỉ giao hàng mà có thể phát sinh thêm chi phí khác như phí vận chuyển, phụ phí hàng cồng kềnh, thuế nhập khẩu (đối với đơn hàng giao từ nước ngoài có giá trị trên 1 triệu đồng).....