cây chìa vôi-cây giống

1. Giới thiệu về Chìa vôi

• Tên gọi khác: Bạch liễm, Bạch phấn đằng
• Tên khoa học:
• Họ khoa học: Nho ()

Cây Chìa vôi có khá nhiều loại, điển hình như Chìa vôi bốn cạnh, Chìa vôi bò, Chìa vôi Java… Loại không có tác dụng chữa bệnh thường sẽ có lá nguyên, hình tam giác và mọc so le nhau.

1.1. Đặc điểm sinh trưởng và thu hái

Chi Cissus L. phân bố ở vùng nhiệt đới. Ở châu Á thường gặp ở một số tỉnh Nam Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan và một số nước khác. Có 14 loài ở Việt Nam (Nguyễn Tiến Bân, 1997). Trong đó, 8 loài được dùng làm thuốc (Võ Văn Chi, 1996) phân bố rải rác ở hầu hết các tỉnh đồng bằng và trung du. Ở vùng núi ít gặp. Cây thường mọc lẫn trong các bụi, gò đống quanh làng (vùng đồng bằng), ở ven các đồi cây bụi, bờ mương гẫу.. (vùng trung du và núi thấp)

Cây thuộc loại dây leo ưa sáng và chịu được hạn, do toàn cây mọng nước, bao phủ bởi lớp phấn trắng, lại có nhiều rễ củ nằm sâu dưới mặt đất. Ra hoa quả hàng năm. Khả năng tái sinh cây con từ hạt tốt. Có thể gieo trồng bằng hạt hoặc bằng các củ con hoặc các đoạn dây từ phần non trên ngọn. Vào tháng 2-3, dùng một đoạn dây 30-50cm, có 3-5 mắt hoặc củ con vùi xuống đất ẩm, sau mọc thành cây.

Dược liệu có thể đượcthu hái quanh năm, những thời điểm thích hợp nhất là vào mùa thu đông.

1.2. Mô tả toàn cây

Thuộc dạng dây leo, dài 2 – 4m hay hơn, không phân nhánh. Thân màu lục, hơi có khía, thường pha lơ nhạt hoặc màu tía, phủ phấn trắng, tiết diện tròn, láng. Tua cuốn đơn, mọc đối diện với lá.

Rễ củ nhỏ, hình dạng không cố định, lớp vỏ mỏng màu nâu đất. Củ Chìa vôi tròn, cây lâu năm có củ to tầm quả trứng gà, hai đầu củ trông hơi nhọn. Bên trong củ có màu trắng còn bên ngoài màu đen.

Lá đơn, mọc cách. Phiến lá có 3 dạng: thường phiến xẻ thùy chân vịt từ 3-5 thùy sâu hay cạn, gốc hình tim, đôi khi hình mũi giáo. Phiến nhẵn ở cả hai mặt, mặt trên màu xanh lục sậm, mặt dưới nhạt hơn. Mép lá có răng cưa rất mịn giống như sợi lông nhỏ màu nâu. Gân lá hình lông chim, có 3-5 gân gốc và 5-10 đôi gân bên nổi rõ ở mặt dưới, gân gốc và gân bên đều cong hướng về ngọn lá. Cuống lá dài 5-8 cm, hình trụ, màu xanh, gốc hơi to và thường bị vặn. Lá kèm rụng sớm, là 2 phiến hình bầu dục, rời, khi non màu xanh lục, về sau chuyển màu nâu.

Cụm hoa mọc thành ngù, đối diện với lá, ngắn hơn lá. Cuống hoa màu xanh, hình trụ nhẵn, dài 3 – 5 mm. Hoa màu vàng nhạt, đều, lưỡng tính. Cánh hoa 4, dễ rụng, đều, rời tạo thành chóp nhọn. Mỗi hoa có 1 là bắc và 2 lá bắc con dạng vảy nhỏ, màu xanh nhạt. Lá bắc thuôn, rụng sớm. Đài hình đấu hay hình chén, nhẵn, 4 răng nhỏ. Tràng 4 cánh, nhị 4, bao phấn bầu dục, màu vàng. Bầu hình trụ nhẵn, bầu trên 2 ô, mỗi ô 2 noãn, đính noãn trung trụ.

Quả ít gặp, có hình nang tròn, to khoảng 5 – 6 mm, khi chín sẽ có màu đen.

Tất cả các phần lá, thân, rễ củ (Radix Cissi) đều có thể dùng làm với nhiều hình thức sơ chế khác nhau.

Sơ chế:

Đối với dây lá sau khi thu hái sẽ đem cắt ngắn đoạn 2 – 3 cm, rửa sạch và sao nóng rồi phơi khô. Mỗi khi dùng thường đem ra tẩm với rư

u và sao lại hoặc ngâm trực tiếp với nước vo gạo.

• Đối với phần rễ củ thì đào về rồi tiến hành rửa sạch đất cát bên ngoài. Sau đó ngâm nước qua đêm cho mềm rồi thái mỏng và phơi khô. Trước khi dùng sẽ đem ngâm trực tiếp với nước vo gạo.

1.4. Bảo quản

Dươc liệu sau khi đã được sơ chế khô cần bảo quản ở trong túi kín và để những nơi khô ráo, thông thoáng. Tránh ẩm thấp, ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp và mối mọt.

2. Thành phần hóa học và tác dụng

2.1 Thành phần hóa học

Trong Chìa vôi có các thành phần hóa học chính:

• Ngọn và lá có nước 91,3%, glucid 5,4%, protid 1,4%, xơ 1,1%, caroten 1,5 mg%,vitamin C45mg%, tro 0,8%. ().
• Thân dây chìa vôi chứa hợp chất phenolic, acid amin. saponin, acid hữu cơ ()
• Ngoài ra còn có acid hữu cơ, hợp chất phenolic, saponin và các acid amin.