Combo 4 cây giống bồ hòn ( tặng kèm 1 cây )

Bồ hòn

Tên tiếng việt:Bồ hòn, Vô hoạn thụ, Bòn hòn, Mộc hoạntử, Mác hón (Tày), Co hón (Thái), Mầy quyến ngần (Dao)

Tên khoa học:Sapindus saponaria L. - Sapindusmukorossi Gaertn.

Họ:Sapindaceae

Công dụng:Chữa hôi miệng, sâu răng (Quả tán bột ngậm,nhổ nước). Chữa cảm cúm, sốt, viêm phế quản cấp, ho, bạch hầu, viêm họng, bạchđới, tiêu hóa kém, cam tích (Rễ).

BỒ HÒN

Bồ hòn có tên khoa học là:Sapindus mukorossi Gaertn..Rễbồ hòn có vị đắng, tính mát, hơi độc, vào các Kinh phế, tỳ, có tác dụng tiêu đờmhóa trệ. Nhân dân thường dùng quả bồ hòn giặt quần áo thay xà phòng, tốt nhất đốivới trường hợp giặt đồ len, lụa không chịu được độ kiềm của xà phòng.

Tên tiếng việt: Bồ hòn

Tên khoa học:Sapindus mukorossi Gaertn.

Tên khác:Vô hoạn, Bòn bòn, Mộc hoạn tử, Mác hón (Tày),Co-hón (Thái), Mầy quyến ngầm (Dao).

Họ:Bồ hòn (Sapindaceae).

1.Mô tả

Cây gỗ to, cao 5 – 10m hay hơn, rụng lá vào mùa khô. Lá képlông chim, mọc so le, có 4 – 6 đôi lá chét mọc gần đối, nhẵn, gốc lệch, đầu nhọn,mép nguyên, gân nổi rõ ở cả hai mặt,

Cụm hoa mọc ở đầu cành thành chùm hoặc chùy gồm rất nhiềuhoa nhỏ, màu lục nhạt; đài 5-răng có ít lông; tràng 5 cánh hình trứng có vảy ngắnở gốc, có lông, không nở xoè, nhị 8, cong, dài hơn tràng, bầu hình trứng nhẵn,có 3 ô.

Quả hình cầu, có đường sống nổi rõ, vỏ ngoài (cùi) dày, khichín nhăn nheo, màu vàng nâu, hạt tròn mầu den.

Mùa hoa: tháng 7-9: mùa quả: tháng 10-12.

2.Phân bố, sinh thái

Chi Sapindus L gồm một số loài là cây gỗ hoặc cây bụi, phânbố rải rác ở vùng nhiệt đới và á nhiệt đới nhất là khu vực Nam Á: Ấn Độ,Srilanca và Malaysia. Ở Ấn Độ hiện có 3 loài, Sapindus mukorossi Gaertin,Sapindus trifoliatus L., và Sapindus laurifolius Valh, mà quả của chúng được sửdụng như Xà phòng, thậm chí còn được xuất khẩu sang một số nước lân cận như:Iran, Arap Saudi, Somali và Madagasca.

Ở Việt Nam có 4 loài, đều là cây gỗ. Trong đó, bồ hòn là câykhá quen thuộc, bởi quả được sử dụng như xà phòng từ xa xưa. Cây phân bố rảirác hầu hết các tỉnh thuộc vùng núi thấp (thường dưới 1000m) Và trung du bao gồmcác tỉnh Bắc Giang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, Yên Bái,Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh. V.V. Cây còn được trồng ở một số nơi như ở đìnhchùa, quanh làng bản để lấy qủa và bóng mát.

Bồ hòn là loại cây gỗ ưa sáng và mọc nhanh. Cây có thể pháttriển trên nhiều loại đất khác nhau. Song tốt nhất là ở những nơi có tầng đất mặtdày, ẩm và còn tương đối màu mỡ. Chính. Vì thế cây thường mọc trong các kiểu rừngthứ sinh, rừng hành lang ven suối. Bồ hòn ra hoa quả nhiều hàng năm. Mùa quảchín trùng vào thời kỳ rụng lá vào khoảng tháng 10 – 11. Khả năng tái sinh câycon mọc từ hạt và cây chồi sau khi chặt rất tốt. Ngoài ra còn có thể nhân giốngbồ hòn bằng cách giâm cành. Gỗ bồ hòn cứng được dùng để đóng đồ và trong xây dựng.

3.Cách trồng

Bồ hòn không kén đất, chịu được hạn, không chịu được úng,thường được trồng ở ven đường, nơi công cộng, ít thấy trồng tập trung.

Cây được nhân giống bằng hạt. Gieo hạt ở Vườn ươm vào mùaXuân, đến tháng 8 – 9 hoặc tháng 2 – 3 năm sau, đánh đi trồng. Khi trồng, ngườita đào hố cách nhau 10 – 12m, kích thước hố tùy theo cây to nhỏ. Mỗi hố lót 10– 15kg phân chuồng, phân rác. Trộn đều phân với đất rồi đặt cây, lèn gốc và tướiẩm. Cần cắm cọc để giữ cho cây khỏi bị gió lay và rào Xung quanh gốc để tránhtrâu bò phá hoại. Sau 10 – 15 ngày, cây ra rễ mới. Không cần chăm sóc nhiều.

4.Bộ phận dùng

Quả và hạt. Quả hái vào mùa thu, để nguyên hoặc bỏ hạt phơikhô.

5.Thành phần hóa học

Quả bồ hòn là nguồn nguyên liệu giàu saponin. Trong thịt quảcó tới 18% Saponosid. Saponin mukorosin C52H84O112H2O (đc 155 – 156°) đãđược chiết ra dưới dạng kết tinh. Khi thủy phân cho ta genin là hederagenin vàđường là L- arabinose, DI – glucose, L – rhamnose, và D- Xylose.

Các Sapindosid có trong bồ hòn như Sapindosid A. B, C, D, E,E1, X, Y, Y2… đều là những saponin triterpen. Ngoài ra còn có mukuroyiosid ia,Ib, II2, IIb; là những saponin có hoạt tính bề mặt mạnh.

Nhiều phương pháp chiết xuất saponin từ quả bồ hòn đã đượcmô tả, trong đó phương pháp đơn giản nhất là đun sôi bột quả với nước, cô đặc dịchchiết và tủa Saponin bằng sulfat amoni.

Hạt bồ hòn chứa 9 – 10% dầu béo.

5.Tác dụng dược lý

Áp dụng phương pháp khuyếch tán dùng khoanh giấy lọc đểnghiên cứu tác dụng kháng khuẩn in Vitra của quả bồ hòn đối với một số vi khuẩngram dương và gram âm. Gây nhũ tương hóa cao chiết thô hoặc hoạt chất chiết từdược liệu với 0,5% Tween 80 hoặc gôm acacia (trừ trường hợp cao chiết với nướchoặc những hoạt chất tan trong nước) trong nước cất để có nồng độ 100mg/ml. Thựchiện những nồng độ pha loãng tiếp theo với lượng nước cất gấp 3 lần.

Cao chiết với nước quả bồ hòn có tác dụng ức chế sự phát triểncủaStaphylococcus aureus. Staphylococus Pyogenes, Và StaphylococusViridans và ức chế yếu các vi khuẩn: Diplococcus pneumoniae và Corynebacteriumdiphteriae.Cao Chiết với ethanol quả bồ hòn có tác dụng ức chế đối vớiStaphylococcusаитеиs, Staphylococcиs pyogenes va ức chế yếu Staphylococcus viridans, D.pneumoniae và C. diphteriae.

Đã thử nghiệm cao chiết từ phần trên mặt đất của cây bồ hònvề tác dụng diệt tinh trùng. Để một lượng nhỏ chất chứa bên trong ống dẫn tinhhoặc mào tinh hoàn trên hai giọt dịch chiết bồ hòn trên một bản kính. Trộn bằngđũa thủy tinh trong vài giây và soi ngay dưới kính hiển vi đối pha. Kết quảdương tính nếu 100% tinh trùng bất động ngay tức thì Kiểm tra sự sống lại củatinh trùng bằng cách cho thêm dung dịch đệm vào mẫu tinh trùng đã được làm bấtđộng. Những cao thực vật có hoạt tính dương tính trên tinh trùng của chuột đượcthử trên tinh dịch pha loãng của người(30 phút sau khi phóng tinh).

Bồ hòn (phần trên mặt đất) đã biểu lộ hoạt tính diệt tinhtrùng đối với tinh trùng của chuột cống trắng và của người. Đã chứng minh nhữngSaponin chiết từ một số cây có tác dụng diệt tinh trùng, trong đó hỗn hợpsaponin toàn phần từ vỏ qủa bồ hòn có tác dụng mạnh nhất. Hoạt tính diệt tinhtrùng của cây này kết hợp với típ acid olean – C – 28 – Carboxylic củaSapogenin. Một dạng kem bào chế từ Saponin toàn phần của bồ hòn đã được thử dượclý và lâm sàng để áp dụng tại chỗ ở âm đạo làm thuốc chống thụ thai.

Đã nghiên cứu áp dụng cao lỏng bồ hòn để điều trị bỏng trên206 bệnh nhân. Tẩm cao lỏng bồ hòn vào bông thấm nước có bọc gạc đắp lên vết bỏngsau khi đã rửa sạch. Về nguyên nhân bỏng gồm có bỏng do nước sôi, do vôi tôi, bỏnglửa, bỏng do sét đánh. Diện tích bỏng khoảng: 5 – 30%, hầu hết là bỏng độ II,có ít trường hợp bỏng độ I và III. Thời gian điều trị trung bình 9 – 12 ngày. Kếtquả thấy vết bỏng ít làm mủ, không hôi thối, chóng lên da non, giảm bớt được lượngkháng sinh toàn thân, rút ngắn ngày điều trị. Nhược điểm của cao lỏng bồ hòn làsau khi đắp thuốc, bệnh nhân thấy xót, có cảm giác nóng bên trong, nhất là lầnđầu. Băng dính vào vết bỏng khó bóc, phải thấm trớt băng với nhiều huyết thanhmặn đẳng trương.

Không nên dùng dạng thuốc mỡ bồ hòn để trị bỏng, vì đã áp dụngtrên 10 bênh nhân thấy vết thương bỏng có nhiều mủ.

6.Tính Vị, công năng

Rễ bồ hòn có vị đắng, tính mát, hơi độc, vào các Kinh phế, tỳ,có tác dụng tiêu đờm hóa trệ. Quả bồ hòn có tác dụng Sát trùng.

7.Công dụng

Nhân dân thường dùng quả bồ hòn giặt quần áo thay xà phòng,tốt nhất đối với trường hợp giặt đồ len, lụa không chịu được độ kiềm của xàphòng. Theo tài liệu cổ, bồ hòn có tác dụng chữa ho trừ đờm, nhân quả bồ hòn cótác dụng chữa hôi miệng, sâu răng. Ở một số vùng, nhân dân dùng vỏ cây bồ hòngiã nát ngâm nước tắm cho động vật bị bọ, rận, chấy.

Trong y học dân gian Ấn Độ, để điều trị viêm phổi người tadùng bột vỏ quả bồ hòn trộn với mật ong, làm thành viên hoàn mỗi viên khoảng2g. Mỗi lần uống một viên, trộn với sữa nóng, ngày 2 lần.

Nhân dân một số vùng ở Nepal dùng vỏ quả bồ hòn tán nhỏthành bột nhão đắp hàng ngày vào chỗ bị bệnh để trị những bệnh ngoài da như ghẻvà bệnh nấm da. Cũng dùng vỏ quả bồ hòn tán nhỏ, trộn với 2 lần lượng bột ngôvà dùng gội đầu thường xuyên đế trị gầu và diệt chấy.

8.Bài thuốc có bồ hòn

Chữa hôi miệng, trừ sâu răng:Nhân quả bồ hòn (5 – 10g)tán bột, ngậm nhổ nước

Diệt sâu, trừ giòi:

a). Vỏ cây tươi bồ hòn giã nát, hòa với nước, đem phun.

b). Vỏ quả bồ hòn, sắc lấy nước đặc, đem tưới.

Chữa hắc lào:Vỏ quả bồ hòn (20g), củ riềng già (10g).Tán nhỏ, ngâm với 20ml cồn 90°, dùng bôi.

Chữa ghẻ lở, hắc lào:Quả bồ hòn bỏ hạt nấu thành dầu,rồi tán hạt củ đậu với diêm sinh lượng bằng nhau, hòa lẫn vào để bôi sau khi đãxát rửa sạch nơi bị bệnh với nước nóng.

Chữa họng tắc, không nuốt được:Vỏ qủa bồ hòn đồ, phơi,tán nhỏ, thổi vào họng.

Phòng ngừa đĩa cắn:Dầu quả bồ hòn, bôi vào đùi và chântrước khi lội xuống ao, ruộng